Wolf Kielich - Podróżniczki. W gorsecie i krynolinie przez dzikie ostępy

Wczoraj obejrzeliśmy z Partnerem Życiowym film Histeria. Romantyczna historia wibratora. O czym jest film, można wywnioskować z tytułu. Po pierwsze jest o histerii, czyli tajemniczej jednostce chorobowej, której symptomy rozciągały się od migren, przez płaczliwość, po chęć edukacji czy posiadanie własnego zdania. Choroba znana już od dawna, w XIX wieku stała się prawdziwą plagą. Oczywiście chorowały tylko kobiety. Nic zresztą dziwnego, bo była to choroba spowodowana najprawdopodobniej przez wędrującą macicę, która uciskała inne organy. Z histerii leczono na różne sposoby, w zależności od nasilenia objawów zalecano między innymi jazdę konną czy huśtanie się na huśtawce, ale świetne wyniki osiągano także dzięki masażowi genitaliów. Pamiętajmy jednak, że był to wiek XIX, w którym od homoseksualistów bardziej bano się już tylko onanistów, więc oczywiście w żadnym wypadku nie zalecano paniom przeprowadzania tej ostatniej terapii na własną rękę. Ten czysto medyczny zabieg nie miał żadnego związku z seksem i wykonywali go lekarze.

Wiek XIX to jednak nie tylko czas wielkiej histerii, ale i wielkich wynalazków. I tak podczas gdy wędrująca macica uniemożliwiała kobietom jakiekolwiek sensowne działania, mężczyźni pozbawieni tego problemu mogli spokojnie się kształcić i wymyślać różne urządzenia ułatwiające życie. Faraday, któremu pewnie żaden zbuntowany organ nie uciskał wątroby, korzystając z tego niedostępnego kobietom fizjologicznego spokoju, odkrył zjawisko indukcji elektromagnetycznej. Potem stworzył pierwszą prądnicę, co zapoczątkowało powolną elektryfikację.

Masaż genitaliów to sprawa dosyć wyczerpująca*, zarówno dla masowanej jak i masującego, dlatego lekarze szybko zaadaptowali nowe odkrycie do swoich potrzeb. I tak, w wielkim skrócie, powstał pierwszy wibrator. I o tym też jest ten film.

Film utrzymany jest w konwencji komedii romantycznej, a takich filmów z zasady nie powinno traktować się zbyt serio. Partner Życiowy był więc raczej sceptyczny wobec tego co wyświetlało się na ekranie naszego telewizora. I trudno mu się dziwić, bo cała historia jest mocno absurdalna. Jest jednak przy tym niestety prawdziwa (przynajmniej ta część o histerii i wibratorze, co do wątku romantycznego, to nie wiem). Podczas gdy Partner Życiowy nie dowierzał, ja od razu uznałam opowieść o powstaniu pierwszego wibratora za bardzo prawdopodobną. Taki stan rzeczy jest spowodowany nie moją wrodzoną naiwnością, a uprzednią lekturą książki Podróżniczki. W gorsecie i krynolinie przez dzikie ostępy. Książki, która równie dobrze mogłaby nosić tytuł Histeryczki. W gorsecie i krynolinie przez dzikie ostępy.

Wolf Kielich opisuje historie XIX-wiecznych podróżniczek. Kobiet, które nie zgadzały się na oferowaną im przez epokę wiktoriańską rolę anioła domowego ogniska i chciały od życia czegoś więcej. Jak widzicie typowy objaw histerii. Może w obawie przed skierowaniem na zabieg wycinania macicy, tym czymś więcej był dla nich wyjazd z kraju. Był to czas kiedy coraz więcej podróżowano, złota era kolonializmu, fascynacja orientem, ale podróżowanie było raczej domeną mężczyzn. O ile mężczyźni mogli oczekiwać, że ktoś zapłaci za ich podróż, o tyle kobiety nie były traktowane jako poważne podróżniczki. Jeśli pragnęły udać się w podróż, musiały przeważnie posiadać fundusze na ten cel. Dlatego podróżowały głównie panie, którym udało się odziedziczyć jakiś majątek. Jednak nie było to regułą. W książce opisane są także historie kobiet, którym udało się wybrać w podróż, mimo braku środków finansowych. Taką kobietą była angielska pielęgniarka Kate Marsden, która swoje życie poświęciła pomocy chorym na trąd mieszkającym na Syberii, a także, moja ulubiona Mary Slessor, wywodząca się z nizin społecznych misjonarka, która bardziej niż na chrystianizacji ludności afrykańskiej, skupiała się no doraźnej pomocy: uczyła kobiety mieszkające w dżungli jak wyzwolić się spod terroru mężczyzn, rozwiązywała spory, leczyła.

W Old Town Mary zaczęła się "afrykanizować", czego wszyscy biali w koloniach unikali za wszelką cenę. Oczywiście opowiadała miejscowym o Bogu białego człowieka, ale sama też chciała wiedzieć wszystko o ich bogach i duchach. Uczyła się o ifot - uprawianiu czarów, i o ziołach mbiadiong, które stosowali czarownicy, aby wypędzać złe duchy i uzdrawiać ludzi.**

Nie każda opisana w książce kobieta budzi sympatię. Bo chyba nie taki był cel tej książki. Myślę, że autor z premedytacją wybrał historie kobiet pochodzących z różnych środowisk i prezentujących różne style podróżowania: od tych podróżujących w warunkach ekstremalnych, bez żadnych wygód, do typowych XIX-wiecznych panienek, takich jak Nina Mazuchelli, znudzona żona duszpasterza wojskowego, pełniącego posługę w Indiach, która zapragnęła wybrać się w Himalaje, nie rezygnując przy tym z bycia damą:

Nawiasem mówiąc, nie miała zamiaru zbytnio się przemęczać. Będąc damą z towarzystwa, zamierzała ubierać się stylowo także w górach. A więc pod szeroką spódnicę wkładała co najmniej dwie halki i gorset zapewniający talię osy, nosiła też kapelusz i buciki na obcasie. Oczywiście wykluczone, żeby w takim stroju godzinami maszerować po skalistym podłożu, postanowiła zatem odbyć drogę w lektyce.

Z bycia gentlemanem nie zamierzał rezygnować także jej mąż:

Zażądał, aby dla Europejczyków zabrano żelazne łóżka, nalegał też, żeby codziennie serwowano obiad elegancko, na porcelanowej zastawie, ze "wszystkimi nieodzownymi atrybutami dobrze wychowanego Europejczyka, gdziekolwiek by przebywał".

Autorowi udało się poprzez historie zupełnie różnych od siebie kobiet, przedstawić obraz epoki wiktoriańskiej z całym jej przepychem, ogromnymi nierównościami społecznymi i przytłaczającą hipokryzją. Nie każdą z opisywanych kobiet nazwałabym podróżniczką, były wśród nich prawdziwe XIX-wieczne gorszycielki, ale także kobiety delikatnie tylko naginające panujące normy obyczajowe. Każda jednak poluzowała choć trochę mocno ściskający je gorset konwenansów, aby wreszcie móc wziąć głębszy oddech.

Nigdy nie rozumiałam, co to za szczęście dożyć późnej starości. Zawsze - nawet w najszczęśliwszych okolicznościach - uważałam, że to smutne i nie widzę nic strasznego w myśli, że pogodnie i odważnie przyjmę swój koniec od kulki lub pchnięcia nożem, zamiast wieść nudną egzystencję, którą tak często widzę wokół siebie. [...] Nie spieszno mi umierać, ale jeśli tak się zdarzy, trudno. Lepiej żyć krótko, ale wesoło!

Ocena: 4/5

Wydawnictwo: W.A.B.

Tłumaczenie: Małgorzata Diederen-Woźniak

Rok wydania: 2013

 

* Już się cieszę na myśl, że teraz po wpisaniu w wyszukiwarce masaż genitaliów, można będzie trafić na mojego bloga

** Wszystkie cytaty pochodzą z książki Podróżniczki. W gorsecie i krynolinie przez dzikie ostępy. Wolfa Kielicha

Marek Miller - Reporterów sposób na życie

"Na początku był chaos trzeciego roku socjologii na Uniwersytecie Łódzkim. Jak wszyscy moi koledzy musiałem napisać pracę magisterską. Terminy nagliły, a ja ciągle zanurzony byłem w świecie całkiem nierealnych pomysłów i koncepcji. Cały czas kombinowałem przy tym, co by tu zrobić, aby obronić dyplom i nie zanudzić się przy tym na śmierć. Na którymś z kolejnych seminariów zaproponowałem temat: Styl życia reporterów. Ku mojemu zdumieniu i dzięki tolerancji promotora doc. Zbigniewa Bokszańskiego propozycja została zaakceptowana."*

W 1975 roku dwudziestoczteroletni student socjologii stworzył listę dziesięciu ulubionych reporterów, z którymi chciałby przeprowadzić wywiad do swojej pracy magisterskiej. Listę, trzeba powiedzieć bardzo odważną, znalazły się na niej takie nazwiska jak m.in.: Kapuściński, Krall, Szejnert. Miller nie znał osobiście żadnego reportera ze swojej listy, nie wiedział też w jaki sposób się z nimi skontaktować, ani czy zgodzą się z nim rozmawiać. Nie był wtedy jeszcze dziennikarzem, a pierwsze zadanie reporterskie jakie sobie wyznaczył było bardzo ambitne i wymagające. Po pierwsze, będąc zwykłym studentem musiał nawiązać kontakt z już wtedy sławnymi i uznanymi reporterami, a następnie skłonić ich do rozmowy. Po drugie wyobrażam sobie, że pisanie pierwszego w życiu reportażu, pod czujnym i krytycznym okiem mistrzów tego gatunku, mogło być bardzo stresującym doświadczeniem.

Niektórych stres paraliżuje, a innych mobilizuje. Domyślam się, że Marek Miller należy do tych drugich. Obecnie sam już jest uznanym reporterem, a jego praca magisterska przerodziła się w wydaną w 1983 roku książkę Reporterów sposób na życie.

Reportaż jest wyjątkową odmianą dziennikarstwa, jest także wyjątkowym gatunkiem literackim. Mówi się, że reportaż to bękart literatury pięknej i brukowej popołudniówki. Czasami przeważa ten pierwszy czynnik, innym razem drugi. Bywa, że obecność reportera czuje się w jego dziele, często jednak usuwa się on na bok, oddając scenę na wyłączność swoim bohaterom. Jednak nawet jeśli nie wyczuwamy w reportażu obecności jego autora, to on tam zawsze będzie. To on wybiera osoby z którymi przeprowadza wywiad, to jego subiektywny osąd decyduje o tym, które szczegóły są istotne dla całej historii, a które można pominąć. Hemingway pisał, że:

"Żadna historia (w sensie nauki) nie jest pisana uczciwie. Trzeba mieć z nią styczność w danej chwili i można opierać się tylko na tym, co się samemu widziało i śledziło [...] Później wszystko należy już do was, i dobro, i zło, ekstaza, wyrzuty sumienia i smutek, ludzie i miejsca, i jaka była pogoda"

Mimo wszystko reporter często pozostaje w cieniu swoich bohaterów. A książka Marka Millera jest swoistą zabawą w zamianę ról: teraz ja będę pytać, a wy będziecie odpowiadać i to ja wyciągnę wnioski, z którymi możecie się nie zgadzać. Ale to mój reportaż, a wy jesteście jego bohaterami. I mimo wszystko, cała wielka dziesiątka zgodziła się na udział w zabawie.

Myślę, że za wyjaśnienie mogą posłużyć znów słowa Hemingwaya:

"Wasz korespondent jest starym dziennikarzem. To czyni nas wszystkich jedną wielką rodziną. Ale pech klientów polega na tym, że wasz korespondent był czynnym reporterem i jako taki zazdrościł felietonistom, że wolno im było pisać o sobie. Kiedy przychodziły gazety, wasz korespondent czytał ple-ple pióra swojego naówczas ulubionego felietonisty na temat jego samego, jego dziecka, tego, co myślał i jak to myślał..."

Chociaż może lepiej pasuje tu wypowiedź Ryszarda Wójcika:

"[...] u nas istnieje taka zawodowa kategoria samotności, tzn. pozorność bycia razem z innymi, samotność w tłumie. Oto żyję życiem innych ludzi. [...] to ja jestem im potrzebny. Nigdy odwrotnie. Oni mnie w pewnym momencie przestają być potrzebni. Po prostu nagle widzę, że dla nich nie istnieję. Usiłuję się do nich przebić ze swoimi problemami, ale to trafia w próżnię."

I tak Marek Miller jest jak pacjent, który przychodzi do lekarza, aby spytać go jak się czuje. A rozmówcy Millera może z wdzięczności, a może z ciekawości, co z tego wyjdzie, opowiadają o tym co ich gryzie, co im przeszkadza, co ich cieszy, jakie cechy charakteru ich zdaniem tworzą dobrego reportera i czy da się rozpoznać reportera po ubraniu. Tak tworzy się całościowy obraz ludzi wykonujących ten zawód, nie jest to jednak obraz spójny. Jedni uważają, że reporter powinien notować, ale nie powinien nagrywać, inni nie mają nic przeciwko magnetofonom (przypominam, że były to lata 80.), Ryszard Kapuściński z kolei reprezentuje najbardziej radykalną szkołę - nienotujących i nienagrywających:

"Ryszard Kapuściński nie notuje programowo twierdząc, że to, czego nie zapamiętał, najwidoczniej nie zasługuje na wzmiankę w reportażu"

Reporter kojarzy się często z osobą odważną i przebojową, ale okazuje się, że równie dobrze może sprawdzać się w tym zawodzie ktoś cichy i nieśmiały:

"Mnie pomaga chyba to, że jestem z natury nieśmiały i wyglądam na - jak to określają koledzy - poczciwego imbecyla, że z zasady nigdy nie przeczę swoim rozmówcom, daje mi to duże fory, głównie przy kontaktach z osobami oficjalnymi. Rzecz w tym, że mój rozmówca dochodzi do wniosku po pewnym czasie, że ma do czynienia z absolutnym kretynem, przestaje uważać na to, co mówi , przestaje być taktykiem, zwierza się ze swoich prawdziwych planów i myśli - a my tymczasem, jak w dowcipie garnizonowym z kresów, już tam na niego czekamy [...]"**

We wszystkich jednak wypowiedziach można znaleźć wspólny mianownik, coś co łączy wszystkich reporterów - ciekawość świata i ludzi. Dopóki człowiek ma w sobie tę ciekawość i niemalże dziecięcą umiejętność dziwienia się, ma szansę być dobrym reporterem. A jak ciekawość reportera jest do tego jeszcze spójna z ciekawością czytelnika, wtedy mówimy już o sukcesie.

Ocena: 5/5

Wydawnictwo: Czytelnik

Rok wydania: 1983

* Wszystkie cytaty pochodzą z książki Marka Millera "Reporterów sposób na życie".

** Wypowiedź Stefana Kozickiego

Stieg Larsson - Zamek z piasku, który runął

Podsumowując rok 2012 ostrzegałam, że w chwili słabości zamierzam przeczytać ostatnią część trylogii Millenium. Okazało się, że na ową chwilę słabości nie trzeba było długo czekać. Lekturę Zamku z piasku, który runął mam już za sobą. Razem z tytułowym zamkiem runęły też moje resztki nadziei na to, że Larsson się wyrobi i zacznie lepiej pisać. Nic z tego. Porzućcie wszelką nadzieję, wy, którzy otwieracie tę książkę, jest chyba nawet gorzej. Książka ma prawie 800 stron, z czego 400 to szczegółowe opisy ubrań bohaterów oraz tego co jedli. Dowiadujemy się, że wszystkie Szwedki, nie wiem czy za sprawą jakiegoś odgórnego zarządzenia czy zwykłej kobiecej solidarności, ubierają się w ciemne spodnie, jasne bluzki i ciemne żakiety, natomiast jedynym dostępnym napojem w kraju Strindberga jest kawa. Pije się ją na śniadanie, obiad i kolacje, czyli do kanapek (zapomnijcie o łososiu i klopsikach z IKEI).
O ile postać drobniutkiej hakerki Lisbeth Salander, od początku była mało realna, o tyle w trzeciej części wzbija się już na wyżyny absurdu. Postrzelona w głowę i parę innych miejsc, a następnie pogrzebana, wykopuje się po jakimś czasie z grobu i jest żądna krwi (przepraszam za spoiler... ale to było zbyt oczywiste, żeby zadawać sobie trud i próbować ten fakt przed wami ukryć). Tak więc Lisbeth Salander staje się terminatorem. Z kolei James Bond dziennikarstwa - Mikael Blomkvist, jest jeszcze bardziej przebiegły niż dotychczas, a kobiety (te w ciemnych żakietach) tak jak i w poprzednich częściach nie mogą się opanować i nie bacząc na konsekwencje wskakują mu do łóżka.

Przy tym wszystkim uważam jednak, że Stieg Larsson zwraca uwagę na bardzo ważny problem. I nie chodzi mi tu o męską dominację w stosunkach społecznych, chociaż wyobrażam sobie, że ten problem uważał autor za spoiwo łączące wszystkie części jego sagi, które zapewni mu w historii literatury miejsce wśród pisarzy społecznie zaangażowanych. To jednak się nie udało. Przykłady, które mają zwrócić uwagę na szerszy problem, są raczej dowodami anegdotycznymi i wyciąganie na ich podstawie wniosków nie ma sensu.
Tym co moim zdaniem spaja trzy części Millenium, będąc jednocześnie ważnym przesłaniem, jest zwrócenie uwagi na możliwości jakie daje zawód dziennikarza, a co za tym idzie na odpowiedzialność ciążącą na ludziach go wykonujących. Z prozy Larssona przebija się wiara w dziennikarstwo zaangażowane i odpowiedzialne. Oczywiście pojęcie dziennikarz jest bardzo szerokie, ale to nie ma akurat żadnego znaczenia. Nieważne czy jest się dziennikarzem interwencyjnym w Gazecie Wyborczej, naukowym na portalu internetowym, czy też po prostu prowadzi się bloga. Każdy kto decyduje się w ten czy inny sposób informować o czymś ludzi powinien brać odpowiedzialność za swoje słowa. Bo słowa mają ogromną moc.

Piszę o tym, bo od dłuższego czasu obserwuję bardzo niepokojące zmiany jakie zachodzą w naszym społeczeństwie. Dziennikarstwo za sprawą nowych technologii oczywiście musiało się przeobrazić. Informacje są o wiele szybciej i łatwiej dostępne, dzięki czemu i my jesteśmy na bieżąco o wszystkim informowani. Szybszy i łatwiejszy dostęp do informacji skutkuje jednak też tym, że dziennikarze jak nigdy muszą się spieszyć, aby być pierwszymi, którzy nam o czymś doniosą. A to stanowi wspaniały klimat do rozmnażania się najpopularniejszego gatunku kaczki: kaczki dziennikarskiej. Odbiorcy z kolei coraz gorzej odnajdują się w informacyjnym chaosie, dlatego poszukują źródeł, które w szybszy i łatwiejszy sposób pozwolą im przyswoić tę całą wiedzę.
Z pomocą przychodzą YouTube, Demotywatory i Kwejk. Dzięki nim można stać się specjalistą w każdej dziedzinie w zaledwie jeden dzień! A jak to wygląda w praktyce można prześledzić, chociażby na przykładzie sprawy egipskiej nekrofilii:

1. Egipska gazeta Al-Ahram publikuje tekst Amr Abdul Samea (niegdyś zagorzałego zwolennika obalonego dyktatora Hosniego Mubaraka). Tekst jest o tym, że w komisjach nowego egipskiego parlamentu, zdominowanego przez partie islamskie, trwają prace nad ustawą dotyczącą praw kobiet. Chodziło o prawo do pośmiertnego stosunku z żoną oraz obniżenie progu wiekowego wymaganego, w przypadku kobiet, do zamążpójścia (miało to być 14 lat). Poza tym parlamentarzyści mieli chcieć zabronić kobietom uczyć się oraz pracować.

2. Zagraniczne media zupełnie bezkrytycznie i bezrefleksyjnie podchwytują temat.

3. Polscy "dziennikarze" z ogromną beztroską przepisują to co napisali ci zagraniczni (szczególne brawa dla Gazety Polskiej)

4. Cała sprawa okazuje się być oczywiście zwykłą dziennikarską kaczką. Zagraniczne media piszą sprostowania i wycofują się z artykułów o egipskiej nekrofilii. Niestety sprostowania nie są już tak interesujące, dlatego próżno ich szukać na polskich stronach.
Poza tym i tak informacja o tym, że w Egipcie można będzie uprawiać seks z martwą żoną, żyje już własnym memowym życiem:

Podsumowując: jeśli w chwili słabości kusi was, żeby wejść na demotywatory, lepiej już czytajcie Larssona.

Ocena: 2/5
Wydawnictwo: Czarna Owca
Tłumaczenie: Alicja Rosenau
Rok wydania: 2011

Louisa May Alcott - Małe kobietki

Reporter Stefan Kozicki w rozmowie z Markiem Millerem powiedział:

Oczywiście taka chała jest przez czynniki oficjalne na ogół bardzo mile widziana, ale czy można czytelników skazywać na taki tylko rodzaj pieczywa? Chały są słodkie, ale właśnie dlatego, gdy się ich za dużo spożywa, można dostać mdłości.*

Stefan Kozicki mówił co prawda o reportażu, ale jego piekarska metafora świetnie daje się przenieść także na inne formy literackie.
Rozpoczęłam wypełnianie mojego książkowego postanowienia noworocznego i już przy pierwszej pozycji natknęłam się na powieściową chałkę. Ową chałką, a w zasadzie to prawdziwą chałą, jest XIX-wieczna powieść Małe kobietki.

Akcja powieści rozgrywa się w Stanach Zjednoczonych podczas Wojny Secesyjnej. Pan March opuszcza rodzinę, aby jako wojskowy kapelan służyć swojej ojczyźnie (a w zasadzie to północnej części swojej ojczyzny). W domu pod opieką matki zostają jego cztery córki: Meg, Jo, Beth i Amy. Rodzina już przed wyjazdem ojca borykająca się z problemami finansowymi, teraz musi podołać jeszcze cięższej sytuacji, na którą pokornie się jednak godzi, bo, co nieraz jest podkreślane w powieści, największą dumą dla kobiety jest złożenie w ofierze krajowi swojego mężczyzny. Nie jest to jednak opowieść o wojnie domowej, lecz o trudniejszej wojnie, jaka toczy się w każdym człowieku - wojnie między dobrem a złem. Polem takiej rozgrywki stają się cztery panny March. Na szczęście nad tym, aby dziewczęta nie przeszły na stronę szatana czuwa pani March, będąca ich moralnym drogowskazem.
Jak wspomniałam rodzina March boryka się z problemami finansowymi, dlatego też dorastające dziewczęta nie mogą pozwolić sobie np. na ubieranie się zgodnie z najnowszą modą:

Nie lubię narzekać, ale naprawdę przykro się rozczarowałam parasolką. Powiedziałam mamie - czarna z białą rączką, a ona zapomniała i kupiła zieloną z żółtawą. Jest mocna i porządna, więc nie powinnam marudzić, ale wiem, że będę się jej wstydzić przy Annie, która ma jedwabną ze złotym wierzchem - westchnęła Meg, oglądając z wielkim niezadowoleniem małą parasolkę.

Każdy rozdział, wypełniony podobnymi dramatami, jest niczym biblijna przypowieść, kończąca się morałem: w życiu nie liczy się tylko wygląd; na świecie są jeszcze biedniejsi ludzie niż my, a aby trafić do królestwa niebieskiego trzeba tym nędzarzom pomagać, nawet jeśli miałoby to oznaczać odjęcie sobie od ust śniadania:

Było to bardzo szczęśliwe śniadanie, mimo że nawet go nie spróbowały, i myślę, że kiedy odeszły, pozostawiając po sobie pocieszenie, to w całym mieście nie było czterech szczęśliwszych osób niż głodne małe dziewczynki, które oddały swoje śniadania i zadowoliły się w świąteczny poranek chlebem i mlekiem.

Niestety, na początku każdego nowego rozdziału dziewczęta są znów krnąbrne i leniwe, tak jakby wszystkie te lekcje z poprzednich rozdziałów nigdy nie miały miejsca. Szybko zapominają o wspaniałym uczuciu jakie towarzyszyło im, gdy w święta oddały potrzebującym swoje śniadanie. Parę miesięcy później okazują się już zbyt leniwe, aby dalej odwiedzać biedną rodzinę, której sytuacja tymczasem znacznie się pogarsza. Autorka, aby znów obudzić w panienkach March dobre chrześcijanki, musi wprowadzać do powieści coraz dramatyczniejsze wydarzenia będące karami za grzechy. I tak np. za nieodwiedzanie ubogiej rodziny, autorka zsyła na jedną z sióstr szkarlatynę. Aby dodać dramatyzmu rozchoruje się oczywiście ta siostra, która przezwyciężyła lenistwo i w końcu poszła z wizytą do biednych ludzi (zagranie bardzo starotestamentowe).
Mówi się, że Małe kobietki mimo upływu czasu są nadal aktualne. Rzeczywiście, niektóre z lekcji przekazywanych przez panią March swoim córkom jest dosyć postępowa jak na tamte czasy:

Pieniądze są rzeczą cenną i potrzebną - a jeśli dobrze użyte, także szlachetną - ale nie chciałabym nigdy, żebyście uważały je za główny czy jedyny cel w życiu. Wolałabym raczej widzieć was jako żony biednych mężczyzn, ale szczęśliwe, kochane i zadowolone, niż jako królowe na tronach, pozbawione szacunku dla siebie i spokoju.
- Belle mówi, że biedne dziewczęta nie mają żadnej szansy, jeśli nie dołożą starań, żeby się korzystnie zaprezentować - westchnęła Meg.
- W takim razie zostaniemy starymi pannami - powiedziała zdecydowanie Jo.
- Słusznie, Jo. Lepiej być szczęśliwymi pannami niż nieszczęśliwymi żonami czy nieskromnymi pannami, które za wszelką cenę starają się zdobyć męża [...]

Należy pomagać biednym, pieniądze to nie wszystko, wartościowy mężczyzna, to taki, który dostrzeże w kobiecie jej piękno wewnętrzne, a nie ten który zwraca uwagę tylko na szykowny strój, itd. Wszystko to bardzo piękne, ale przekazane w formie kościelnego kazania zupełnie do mnie nie przemawia.
Porównałam tę powieść do chałki ponieważ była mdląco słodka, ale także z innego powodu.
Indeks glikemiczny, mówi nam o tym jak dany produkt spożywczy wpływa na poziom cukru we krwi. Produkty, które mają wysoki indeks glikemiczny spowodują szybki wzrost stężenia glukozy we krwi, a następnie równie szybki spadek. Takim produktem jest właśnie chałka. Jeśli zjemy na śniadanie chałkę, po krótkim czasie znów będziemy głodni. Moralne lekcje, których udziela swoim córkom pani March, są niczym taka chałka - wchłaniane pod koniec każdego rozdziału, wywołują nagłe podwyższenie poziomu cukru. Panienki March na glukozowym haju prześcigają się wtedy w zapewnieniach o tym, że od teraz będą wiodły żywot skromny i pracowity. Wystarczy jednak poczekać do początku nowego rozdziału, aby zobaczyć, że po chałce nie ma już śladu, a dziewczęta w hipoglikemicznym** omdleniu czekają na kolejną porcję cukru.
Jeśli chcecie więc, aby to co przeczytacie pozostało w was dłużej, zamiast Małych kobietek polecam literacki pumpernikiel, czyli Nędzników.

Ocena: 2/5
Wydawnictwo: Muza SA
Rok wydania: 1999

* Reporterów sposób na życie Marek Miller
** hipoglikemia - obniżenie stężenia glukozy we krwi poniżej normy fizjologicznej

Wojciech Śmieja - Gorsze światy. Migawki z Europy Środkowo - Wschodniej

Nie jestem pewna kiedy się zakochałam. Wiem jedynie, że nie planowałam tego. To miała być tylko wakacyjna przygoda. Żadnych zobowiązań, tylko dobra zabawa.
Może to było tej nocy, kiedy przypadkowa rumuńska rodzina pozwoliła nam rozbić namiot w swoim ogrodzie.

Mała reprezentacja gościnnej rodziny z Târgu Jiu w Rumunii (kot - prawdziwy szatan, obudził nas o 5 rano urządzając sobie z naszego namiotu zjeżdżalnię)

Chociaż może była to tylko zapowiedź późniejszego wielkiego uczucia. Może prawdziwa miłość narodziła się dopiero wtedy kiedy po raz kolejny zupełnie obca osoba zapewniła nam bezpieczny nocleg. I to nie byle jaki. Gdy w Macedonii udało nam się złapać ostatni autostop tego dnia, chciałyśmy jedynie dojechać jak najbliżej granicy z Bułgarią. Wysiadając z samochodu, wiedziałyśmy tylko, że jest już ciemno, a my jesteśmy w środku jakiegoś małego miasteczka. Nie wiedziałyśmy, że to miasteczko to Kriva Palanka i że zaledwie trzy kilometry dzielą nas od jednego z najbardziej znanych macedońskich monastyrów - klasztoru św. Joakima Osogovskiego. Dwie zbłąkane podróżniczki z ogromnymi plecakami wzbudziły dosyć duże zainteresowanie wśród mieszkańców miasteczka i już za chwilę siedziałyśmy w samochodzie należącym do jednego z nich, który wiózł nas stromą górską drogą do wspomnianego klasztoru. Dzięki uprzejmości przypadkowo spotkanego człowieka spędziłyśmy noc w tym zapierającym dech w piersiach miejscu.

Mogłabym znaleźć jeszcze parę momentów, które podejrzewam o bycie właśnie tymi, które sprawiły, że wakacyjna przygoda przerodziła się w coś więcej. Ale poszukiwanie tej jednej magicznej chwili chyba nie ma sensu. Każdy dzień podróży, którą odbyłam parę lat temu, był ważny i każdy miał swój udział w tym, że pokochałam Bałkany*. Wiem, że wszystko to brzmi bardzo patetycznie, ale patrząc na to jak często w moich pozostałych notkach trywializuję, ironizuję, drwię i szydzę, myślę, że dla równowagi mogę czasami napisać coś bardziej uroczystego, nie wystawiając się tym samym na śmieszność.
Oczywiście nie jestem jedyną, która żywi takie uczucia do tej części świata. W naszym kraju wydaje się wręcz, że nie ma nic bardziej mainstreamowego niż jeżdżenie na Bałkany. Na Polaków natykaliśmy się wszędzie: na stacji benzynowej w Maceodnii, która znajdowała się dokładnie pośrodku niczego, a także w serbskiej miejscowości Požega, gdzie czekając w nocy na pociąg, spotkałam ludzi z którymi pracowałam na jednym piętrze w PANie. Taki stan rzeczy zupełnie mi jednak nie przeszkadza, bo jak śpiewał Wiesław Michnikowski w Kabarecie Starszych Panów:

Jeżeli kochać, to nie indywidualnie,
Jak się zakochać, to tylko we dwóch.
[...]
Więc ty drugiego sobie dobierz amatora,
I wespół w zespół, by żądz moc móc wzmóc. 

I tak dzięki tej kolektywnej miłości Polaków do Półwyspu Bałkańskiego, nie mam problemu ze znalezieniem chętnych do wspólnych podróży, a gdy akurat sama nie podróżuję, mogę czytać o podróżach innych.
Jednym z tych innych, który żądz moc wzmaga jest Wojciech Śmieja. Jego książka Gorsze światy. Migawki z Europy Środkowo-Wschodniej to w dużej mierze opowieści o Bałkanach, ale nie tylko. Znajdziemy tu też historie z Rosji, Ukrainy oraz Polski. Tak naprawdę nie liczy się kraj, liczy się stopień pipidówkowatości miejsca - szanse na to, że dane miejsce zostanie opisane przez Śmieję są odwrotnie proporcjonalne do liczby mieszkańców. Brak asfaltowanej drogi będzie działać tylko na korzyść.
Zadupie w czystej formie, to to czego szuka autor.

Kiedy budząc się w mołdawskiej Styrczy, wciąż w półśnie słyszałem muczenie krowy i gdakanie kury, poczułem się jak dziecko. Uświadomiłem sobie, że dziś ze snu wybijają mnie nawoływania brygad budowlanych lub warkot maszyn.

Zaczynam podejrzewać na czym polega to dziwne przyciąganie, które każe tak wielu młodym Polakom pakować plecaki i snuć się po bałkańskich wioskach. Czy tego chcemy czy nie, za najlepsze czasy nie będziemy wcale uważać tych najlepszych z ekonomicznego czy politycznego punktu widzenia, ale te, kiedy byliśmy młodzi. Stąd też pewnie coraz większa popularność gadżetów rodem z PRLu, których widok moich rodziców napawa obrzydzeniem, a mnie i moich rówieśników nostalgią. I chyba tego właśnie szukamy, tej utraconej krainy dzieciństwa, której ślady można jeszcze znaleźć w bułgarskim barze, na serbskiej stacji kolejowej, czy na czarnogórskim bazarze. Ale i one w końcu ustąpią nowoczesności. Zanim to jednak nastąpi, Wojciech Śmieja chce uratować je od zapomnienia.

Nie kochałbym tych miejsc na mieliźnie dziejów, gdyby nie podmywała ich coraz natarczywiej współczesność, nie chciałbym ich odwiedzić, wiedząc, że nie grozi im unicestwienie.

Autor zabiera nas w podróż po tytułowych Gorszych światach, zaczynając, myślę, że nieprzypadkowo, od reportaży z Polski. Opowiada m.in. o czekającej od 40 latach na zatopienie wsi Myscowa oraz o polskiej myśli technicznej, czyli o tym jak wytwór amatorskiej motoryzacji - łunochód zmotoryzował polskie góry. Po tym powiewie rodzimej egzotyki, przenosimy się dalej do Mołdawii, Rumunii, Serbii, Macedonii, Kosowa, Ukrainy i Rosji.
Śmieja z prawdziwą reporterską intuicją odnajduje rzadko uczęszczane miejsca, pełne niezwykłych ludzi i historii. Jego reportaże to prawdziwe muzeum osobliwości. Zabrakło mi jednak tego, o czym pisze Marek Miller w Reporterów sposobie na życie:

Reporterów interesuje człowiek, rozmawia z człowiekiem, pisze o człowieku. Zawsze gotowy zmienić kąt patrzenia, czuły na każde odchylenie od schematu, na każdą dewiację - często podąża jej śladem. Elastyczny, nie dostosowujący faktów do wcześniejszych hipotez, daje się unosić podstawowemu prądowi swojego tematu.

W Gorszych światach wydaje się czasami jakby autor jechał na miejsce z gotową już historią, a rozmowy z ludźmi miały dodać jej jedynie trochę koloru, ale nie wpływać znacząco na całość. Dlatego co jakiś czas można natknąć się na jakieś dziennikarskie uproszczenie czy nadinterpretację faktów, które nie wpływają znacząco na pozytywny odbiór dzieła, ale trochę chrzęszczą jak ziarenka piasku, które dostały się do jedzonego na plaży loda. 

Ocena: 4/5
Wydawnictwo: Carta Blanca
Rok wydania: 2012

* Tu mogą pojawić się głosy, że Rumunia to już nie Bałkany. To zależy czy patrzymy tylko na położenie geograficzne, czy też na cechy historyczno-kulturowe. Ja mówiąc Bałkany mam na myśli także Rumunię i Mołdawię.

Książkowe podsumowanie roku 2012 (część 3. - ostatnia)

To już ostatnia część podsumowania poprzedniego roku. Tym samym zamykam rok 2012 i zaczynam żyć teraźniejszością!

34 - 36. Mikołajek i inne chłopaki (ocena: 4/5), Wakacje Mikołajka (ocena: 3/5)  Rekreacje Mikołajka (ocena: 4/5) - René Goscinny

W roku 2012 wprowadziliśmy w naszym domu akcję "Powroty do lektur z dzieciństwa". Na pierwszy ogień poszły ukochane książki z lat młodości mojego partnera życiowego, czyli seria o przygodach niesfornego Mikołajka.
Dorosła osoba będzie oczywiście zwracać uwagę na zupełnie inne rzeczy niż dziecko. Czytając Mikołajka trudno było mi nie zauważyć, że w jego domu mama cały czas gotuje, tata natomiast zajmuje się chodzeniem do pracy i czytaniem gazety. Wzięłam poprawkę na to, że opowiadania były wydawane w latach 60. i starałam nie skupiać się zbytnio na genderowym aspekcie dzieła. Poza tym różne stereotypy i przerysowania są, czy tego chcemy czy nie, siłą tych opowiadań. Najlepszy uczeń w szkole - Ananiasz, nosi okulary i za dobrą zabawę uważa rozwiązywanie zadań z matematyki, Jadwinia - jedna z niewielu dziewczynek pojawiających się w opowiadaniach, już od najmłodszych lat, świetnie wie jak manipulować płcią brzydką, no i mój ulubiony grubasek Alcest, który w najbardziej niespodziewanych momentach potrafi wyciągnąć z kieszeni drożdżówkę. Bohaterowie Goscinnego są do bólu przewidywalni i w tym właśnie tkwi ich urok.

A na koniec mój ulubiony Mikołajkowy dorosły, czyli Rosół:

To nasz opiekun, nazywamy go tak, bo wciąż mówi: "Spójrzcie mi głęboko w oczy", a na rosole są oka. Starsze chłopaki na to wpadły.

37. Nasi okupanci - Tadeusz Boy-Żeleński (ocena: 4/5)

Przejdź do recenzji  

38. A Cupboard Full of Coats - Yvvette Edwards (ocena: 4/5)

Przejdź do recenzji 

39. Lala - Jacek Dehnel (ocena: 5/5) 

Przejdź do recenzji 

40. Bałkańskie upiory. Podróż przez historię - Robert D. Kaplan (ocena: 3/5)

 Kolejna z moich bałkańskich lektur. Miała ukazać się w drugiej części notki "Książką po mapie - Bałkany", no ale niestety nie starczyło mi zapału, pojawiły się nowe książki, o których chciałam napisać i wszystko się rozjechało. Niniejszym przepraszam, posypuję głowę popiołem i obiecuję poprawę.
Książka Kaplana budzi ogromne kontrowersje, jedni widzą w niej zbiór mistrzowskich reportaży, przeplatających się z esejem historycznym, inni twierdzą natomiast, że jest okropnie tendencyjna i nieprawdziwa, a niektórzy nawet w niej upatrują powodu dla którego Bośniacy, podczas wojny w latach 90. tak długo czekali na pomoc ze strony Stanów Zjednoczonych.

Gdy w rozpadającej się Jugosławii padały pierwsze strzały, Kaplan wydał "Upiory" - zapis wędrówek po Bałkanach pod koniec lat 80. Innych przystępnych książek o tym rejonie wtedy w USA nie było. Kaplana przeczytali więc wszyscy w Białym Domu, z prezydentem Clintonem włącznie. Pomógł im utwierdzić się w wygodnym przekonaniu, że dzikie plemiona trzeba zostawić samym sobie, bo taką już mają naturę, że muszą się wzajemnie wyrzynać.*

Sama miałam parę zastrzeżeń do Bałkańskich upiorów. Trudno było przeoczyć fakt, że autor jest Amerykaninem i patrzy na "dzikie Bałkany" przez pryzmat "cywilizowanej Ameryki". Wydaje mi się jednak, że twierdzenie, iż brak interwencji Stanów Zjednoczonych w Bośni był podyktowany tym, że Clinton przeczytał książkę Kaplana jest dosyć naiwnym spojrzeniem na politykę zagraniczną Stanów Zjednoczonych.
Myślę, że można znaleźć lepsze książki o Bałkanach niż ta autorstwa Roberta Kaplana, ale też nie demonizowałabym przesadnie tej pozycji.

* fragment recenzji Bałkańskich upiorów, pióra Miłady Jedrysik http://wyborcza.pl/1,76842,7520569,_Balkanskie_upiory__Podroz_przez_historie_.html

41. Never Let Me Go* (Nie opuszczaj  mnie) - Kazuo Ishiguro (ocena: 3/5)

Akcja powieści umieszczona jest w Anglii  końca XX wieku. Trzydziestojednoletnia Kathy pracuje jako opiekunka dawców. Nie martwcie się jeśli nie wiecie co to znaczy. Należałoby się nawet cieszyć. Oznacza to, że udało wam się przeżyć bez natrafienia na którąś z recenzji-spoilerów (a swoją drogą, ogłoszę chyba konkurs na znalezienie polskiego odpowiednika dla angielskiego wyrażenia spoiler), których w internecie prawdziwe zatrzęsienie.
Zakładając więc, że jesteście takimi właśnie szczęśliwcami, Nie opuszczaj mnie będzie dla was powieścią pełną zagadek i niedopowiedzeń. Z mgły wspomnień głównej bohaterki bardzo powoli będą wynurzać się kolejne fakty, które w końcu doprowadzą was do rozwiązania zagadki.
Kazuo Ishiguro kreuje bardzo realistyczny świat alternatywny. Pobyt w nim pozostawia czytelnika z wieloma pytaniami: czy mamy wolną wolę, czy świadome podejmowanie decyzji i kierowanie własnym życiem jest może jedynie mrzonką? Czy istnieje jeden właściwy system wartości, czy może w myśl relatywizmu moralnego, to jak postrzegamy dobro i zło, zależy od tego w jakiej kulturze zostaliśmy wychowani? Autor oczywiście nie oferuje nam odpowiedzi na te pytania, ale kieruje nasz tok myślenia na nowy, ciekawy tor.

* Podając najpierw angielski tytuł chcę zaznaczyć, że książkę czytałam w oryginale, więc nie wiem jak poradził sobie z nią polski tłumacz

42. Dziewczyna, która igrała z ogniem - Larsson Stieg (ocena: 2/5)

Tak. Przeczytałam drugą część. W domu mam jeszcze trzecią, więc pewnie przeczytam ją w tym roku w chwili słabości. Jeśli chodzi o sprawy edytorsko-stylistyczne, to nic się od części pierwszej nie zmieniło, natomiast cała zagadka kryminalna jest trochę słabsza. Chociaż może to moja potrzeba czytania powieści sensacyjno-kryminalnych została zaspokojona pierwszą częścią i czytanie drugiej było jak jedzenie z czystego łakomstwa - nie smakuje już tak dobrze, jak gdy się jadło będąc głodnym, a do tego dochodzi jeszcze poczucie winy.

43. Dzienniki kołymskie - Jacek Hugo-Bader (ocena: 4/5)

Jacek Hugo-Bader robi dokładnie to, co ja bym zrobiła, gdybym chciała napisać reportaż o jakiejś części świata. Pojechałabym tam, a następnie zdałabym się na los. Jeździłabym autostopem, nocowała u poznanych po drodze ludzi i słuchała ich historii. To chyba najlepszy sposób na poznanie ludzi, których w "normalnych" warunkach, pewnie nie miałoby się szansy poznać. Podczas moich podróży autostopowych spotykałam najprzeróżniejsze indywidua: od pana w białym garniturze, który twierdził, że jest najbogatszym człowiekiem w Rumunii, po polskiego misjonarza, który właśnie wrócił do kraju po sześciu latach spędzonych w Afryce.
Celem Hugo-Badera jest przejechać cały Trakt Kołymski, od Magadanu do Jakucka. Chociaż może jest to tylko środek do prawdziwego celu jakim jest sprawdzenie jak się żyje w takim miejscu, na takim cmentarzu. Najdłuższym. Można się tu kochać, śmiać, krzyczeć z radości? A jak tu się płacze, płodzi i wychowuje dzieci, zarabia, pije wódkę, umiera?
Autor podczas swojej podróży poznaje różnych ludzi, z jednej strony mamy potomków zeków (więźniów stalinowskich łagrów), z drugiej bogaczy, którzy dorobili się na kołymskim złocie, a pomiędzy nimi całe spektrum innych postaci. To właśnie ludzie są najważniejsi w reportażu Hugo-Badera. To ich historie malują obraz Złotego serca Rosji, kiedyś lepiej znanego pod nazwą Przeklęta wyspa.

44. Mistyka Pustyni - Bogusław Chrabota (ocena: 2/5)

Przejdź do recenzji 

45. Masakra Profana - Jaroslaw Stawirej (ocena: 4/5)

Przejdź do recenzji 

46. Mózg incognito. Wojna domowa w Twojej głowie - David Eagleman (ocena: 5/5)

Przejdź do recenzji 

47. Życie Pi - Yann Martel (ocena: 4/5)

Do tej książki zabierałam się bardzo długo. Yanna Martela znałam za sprawą jego wcześniejszej bardzo słabej i okropnie pretensjonalnej książki pt. Ja. O Życiu Pi słyszałam bardzo dużo dobrego, więc zdecydowałam się dać Martelowi jeszcze jedną szansę, ale bardzo się przy tym ociągałam, bo cały czas miałam jednak spory niesmak po Ja i nie byłam do końca przekonana do leczenia się tym czym się strułam.
Teraz pewnie oczekujecie czegoś w stylu "okazuje się, że nie było się czego bać, żałuję, że tak długo zwlekałam". Otóż tak nie będzie. Życie Pi nie jest moim zdaniem arcydziełem literatury, momentami byłam porządnie znudzona. Prawie do końca książki, uważałam ją za mocno przeciętną i planowałam przyznać jej 3 punkty w mojej książkowej skali ocen. Aż do momentu kiedy przeczytałam zakończenie. Nie jestem do końca przekonana do pomysłu filmowania tej historii (film właśnie wszedł do kin), ale powiem wam, że naprawdę warto ją przeczytać. Właśnie dla tego zakończenia. To się panu Martelowi naprawdę udało.

48. Bejrut jest gdzieś tam - Youssef Rakha (ocena: 2/5)

Przejdź do recenzji 

49. Kruchy lód. Dziennikarze na wojnie - Anna Wojtacha (ocena: 5/5)

Przejdź do recenzji 

50. Irańska Historia Miłosna. Ocenzurowano - Shahriar Mandanipour (ocena: 5/5)

Przejdź do recenzji
 
51. Blaszany bębenek - Günter Grass (ocena: 2/5)

Przejdź do recenzji 

52. Tove Jansson: Mama Muminków - Boel Westin (ocena: 3/5)

Przejdź do recenzji 

53. Tęskniąc za Kissingerem - Etgar Keret (ocena: 3/5)

O Kerecie mówi się, że jest mistrzem krótkiej formy. Tęskniąc za Kissingerem to zbiór takich właśnie krótkich form - mikroskopijnych, czasami dwustronicowych opowiadań. Nie wiem czy Keret rzeczywiście jest  w tej dziedzinie mistrzem, bo szczerze mówiąc dopiero niedawno za sprawą Czechowa przekonałam się do opowiadań jako takich. Nie mam więc z czym tych mikro dzieł porównywać. Mogę ogłosić Kereta mistrzem, ale będzie to wygrana walkowerem.
Myślę, że próba pisania jak najkrótszych opowiadań może być dobrym ćwiczeniem dla przyszłego pisarza, nie do końca przekonuje mnie to jednak jako skończone dzieło. Czytanie Tęskniąc za Kissingerem było trochę jak przerzucanie kanałów w telewizji. Co jakiś czas coś przyciągnie naszą uwagę na chwilę, potem znów przerzucamy programy, telezakupy, Klan, Big Brother, o!, wreszcie coś dobrego, ale właśnie się kończy, więc lecimy dalej. Po godzinie w końcu się wyłącza telewizor i niby przez tę godzinę się coś oglądało, ale nie jest się w stanie powiedzieć co. I tak samo było z Keretem. Niby przez godzinę czytałam, niektóre opowiadania uznałam nawet za całkiem niezłe, ale zaraz po zamknięciu książki, nie potrafiłam powiedzieć o czym właściwie czytałam. Interesujące doświadczenie, ale raczej nie będę tego powtarzać.

54. Opowieści chłodnego morza - Paweł Huelle (ocena: 4/5)

Jak już pisałam do opowiadań przekonałam się dopiero niedawno, dlatego też pochłaniam je teraz z zapalczywością neofity. Paweł Huelle wpadł mi w ręce zupełnie przypadkowo. Wstyd się przyznać, ale wcześniej nic pana Huelle nie czytałam. Chociaż tak naprawdę jest to wstyd połączony z radością, bo to znaczy, że jeszcze wszystkie jego książki przede mną (no prawie wszystkie bo właśnie skończyłam Weisera Dawidka). Już samo to, że sięgnęłam po dwie książki tego samego autora w ciągu jednego cyklu miesiączkowego (bo nie był to ten sam miesiąc kalendarzowy, stąd moje odwołanie do kobiecej fizjologii) mogłoby posłużyć za rekomendację, ale, że Huelle to moja nowa miłość to na tym nie skończę tej recenzji.
Opowieści chłodnego morza to opowiadania, które łączy wspólny mianownik - morze. Najbardziej podobały mi się te, w których czuć było tytułowy chłód, połączony z hipnotyzującą nostalgiczną atmosferą. 
W zbiorze pojawia się też parę słabszych opowiadań, gdzie temat morza dodany jest jakby na siłę, byle tylko opowiadanie mogło wejść do tego zbioru. Dobrych, a nawet wybitnych opowiadań jest jednak znacznie więcej. Dlatego z czystym sumieniem polecam Pawła Huelle, szczególnie w sezonie jesienno-zimowym, kiedy można zaszyć się pod kocem i czytać o chłodnym morzu.

55. Burza - William Shakespeare (ocena: 3/5)

Wydawnictwo W.A.B. rozpoczęło edycję dramatów Williama Shakespeare'a w nowych przekładach Piotra Kamińskiego. Jednym z nich jest Burza, którą Kamiński tłumaczył specjalnie na potrzeby Teatru Polskiego przygotowującego nową adaptację tej sztuki.
Na przedstawienie wybrałam się w grudniu, a przed pójściem do teatru postanowiłam przeczytać Burzę, w przekładzie Macieja Słomczyńskiego, bo taki miałam w domu. Nie jest to dobry przekład, ale nad panem Słomczyńskim nie będę się już znęcać, bo o jego niezbyt udanych potyczkach z Shakespearem pisała już Anna Staniewska.
Chciałabym wyjątkowo za to napisać parę słów o spektaklu na którym byłam. Burza w reż. Dana Jemmetta, to już trzecia interpretacja tej sztuki, wystawiana na deskach Teatru Polskiego. Może dlatego zdecydowano się na dosyć nowatorskie podejście do tematu. Wyspa, na której umieszczona jest akcja, zamieniona została na opuszczony, zdezelowany basen miejski. Mieszkający na wyspie/basenie Prospero - zdetronizowany książę Mediolanu, przedstawiony został jako król kloszardów, natomiast jego córka Miranda jako mająca żal do całego świata, ciągle pociągająca z puszki piwo, umorusana nastolatka ubrana w punkowe ciuchy. Mieszkańcy wyspy w pewnym momencie zostają skonfrontowani z trafiającymi tam przypadkiem (oczywiście nie jest to żaden przypadek, bo u Shakespeare'a nic nie dzieje się przypadkowo) rozbitkami, wśród których znajduje się brat Prospera - obecny książę Mediolanu. Rozbitkowie stanowią ogromny kontrast dla mieszkańców wyspy - są czyści, mają pobielone twarze i jaśniutkie, letnie garnitury rodem z lat dwudziestych.

Prospero i Miranda

Uważam, że sztuki Shakespeara, dzięki swojej uniwersalności, świetnie nadają się do przenoszenia w inne czasy, ale ta niekonsekwencja i przeniesienie jednej części bohaterów w czasy współczesne a drugiej w lata 20. bardzo mnie drażniła. 
Najśmieszniejszi bohaterowie: pijany szafarz Stephano i równie pijany Trinculo, nie śmieszą już tak bardzo w momencie, gdy cała wyspa jest na rauszu. I to jest chyba to z czym najtrudniej mi się pogodzić w nowej adaptacji Burzy. Nie znajduję powodu dla którego Dan Jemmett zrobił z Prospera i jego córki parę zgorzkniałych alkoholików.
Bardzo podobała mi się natomiast scenografia. Może gdyby cała sztuka konsekwentnie została przeniesiona w lata dwudzieste, a mieszkańcom wyspy odebrano by alkohol byłabym na tak. Jak wiemy, tak się jednak nie stało, dlatego z teatru wyszłam z bardzo mieszanymi uczuciami.

56. Samotność liczb pierwszych - Paolo Giordano (ocena: 3/5)

Na koniec lekki zawód. Bardzo dużo sobie obiecywałam po tej książce, niestety, mogę jedynie powiedzieć, że jest poprawna, nic ponadto.

Główni bohaterowie to Alice i Mattia - dwoje ludzi noszących w sobie traumę z dzieciństwa i nie umiejących odnaleźć się w społeczeństwie. Poznają się w liceum i od tego czasu łączy ich dziwna więź, w której wzajemne przyciąganie, a jednocześnie strach przed bliskością, sprawiają, że mimo, iż są dla siebie najbliższymi ludźmi, to pomiędzy nimi cały czas jest coś niewypowiedzianego co ich od siebie odpycha. Samotność głównych bohaterów, autor - z wykształcenia fizyk, porównuje do liczb pierwszych, które są wysepkami na morzu liczb złożonych. Co jakiś czas natrafić można jednak na bliźniacze liczby pierwsze (np. 11 i 13), takie, które stoją blisko siebie w szeregu, zawsze jednak rozdzielone przez jedną liczbę złożoną stojącą pomiędzy nimi.
Nie przyłączę się do zachwytów nad tym, że autorowi "udało się opisać matematycznie relacje międzyludzkie". Nie udało się. Autor jedynie porównał dwójkę samotnych ludzi do bliźniaczych liczb pierwszych. To na pewno ciekawa metafora (wiecie, że uwielbiam metafory), ale nie jest to rozbudowany matematyczny opis. Twierdzenie, że książka Paolo Giordano jest nowatorskim podejściem do tematu, połączeniem matematyki z literaturą jest bzdurą. Nie dość, że pomysł stary jak świat, to jeszcze wykonanie niezbyt dobre. Jeśli więc wytniemy ten wątek matematyczny (który w książce tak naprawdę jest jedynie mimochodem napomknięty) to to, co pozostaje raczej nie zachwyca. Para głównych bohaterów jest jednowymiarowa i przewidywalna (to może być zaletą jedynie w przypadku takich książek jak te o przygodach Mikołajka), a całość przypomina raczej szkic niż właściwą powieść.
Mogło być dobrze a wyszło dosyć wtórnie i przeciętnie.

 

Książkowe postanowienia noworoczne

Bardzo lubię poranki. Kiedy cały nowy dzień jest przede mną, a ja popijając kawę wymyślam sobie czego dziś dokonam. To są te chwile, kiedy wydaje mi się, że wszystko da się zmienić i że wszystko zależy ode mnie. Z tego samego powodu lubię też pierwsze dni stycznia, które są jak poranek nowego roku.
No i uwielbiam postanowienia noworoczne. Lubię to złudne wrażenie, że dodanie jednej cyfry do roku może rzeczywiście zmienić moje życie. Odtąd będę uporządkowana i pracowita, nie będę tracić czasu na głupoty, zacznę czytać Goethego w oryginale, a na kolacje będę jeść tylko zdrowe sałatki. A to wszystko dlatego, że według kalendarza Gregoriańskiego weszliśmy w nowy rok.
Oczywiście zazwyczaj nie udaje mi się spełnić większości postanowiceń noworocznych, cały czas nie czytam Goethego w oryginale i kompulsywnie jem słodycze po osiemnastej. To nie przeszkadza mi jednak wierzyć w moc sprawczą Nowego Roku. Oto moje czytelnicze postanowienia noworoczne:

1) Przeczytać 60 książek (postępy można śledzić na moim profilu na goodreads)
2) Czytać więcej książek z domowej biblioteczki. Żeby to postanowienie dało się "zmierzyć", wybrałam sobie piętnaście książek, które czekają u mnie na półce już od dłuższego czasu i gdyby tylko miały oczy na pewno spoglądałyby na mnie z wyrzutem za każdym razem gdy wracam obładowana z biblioteki.
Oto szczęśliwa piętnastka, którą zobowiązuję się przeczytać w roku 2013:

1. Małe kobietki - Louisa May Alcott
2. Dziwny przypadek psa nocną porą - Mark Haddon
3. Ajatollah śmie wątpić - Hooman Majd
4. Reading Lolita in Tehran: A Memoir in Books - Azar Nafisi
5. Tylko sam siebie możesz ofiarować - Magda Szabó
6. Losy dobrego żołnierza Szwejka czasu wojny światowej - Jaroslav Hašek
7. Colas Breugnon - Romain Rolland
8. Sny Carlosa Ruedy - Lawrence Thornton
9. Najwspanialsze widowisko świata. Świadectwa ewolucji - Richard Dawkins
10. Wyspa daltonistów i wyspa sagowców - Oliver Sacks
11. Każdy umiera w samotności - Hans Fallada
12. Pulphead: Dispatches from the Other Side of America - John Jeremiah Sullivan
13. A Time to Dance, a Time to Die: The Extraordinary Story of the Dancing Plague of 1518 - John Waller
14. Through the Language Glass: Why the World Looks Different in Other Languages - Guy Deutscher
15. Człowiek śmiechu - Wiktor Hugo

Życzcie mi powodzenia i zachęcam do obserwowania moich postępów.